Yeni yasayı beklemeyin.
Kural zaten yürürlükte.
OECD, G7 ülkeleri, AB ve dört Latin Amerika ekonomisinde işyerinde yapay zekâya dair önlemleri altı politika alanında taradı. Çıkan tablo beklenenin tersi: ülkelerin çoğu YZ'ye özel yasa yazmıyor — eldeki veri koruma, ayrımcılık yasağı ve İSG çerçevelerini YZ'ye uyguluyor. Yükümlülük yeni yasayla değil, eski yasanın yeni yorumuyla geliyor.
- Veri koruma
- Ayrımcılık yasağı
- İş sağlığı ve güvenliği
- Çalışan temsili
- Şeffaflık
- Açıklanabilirlik
- Hesap verebilirlik
atıfla
Recent policy developments on AI in the labour market
Hazırlayan OECD — Çalışma, İstihdam ve Sosyal İşler Direktörlüğü. AI-WIPS programının parçası; program Almanya Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı (BMAS) tarafından destekleniyor. Girdi veren taraflar arasında işveren (BIAC) ve sendika (TUAC) danışma komiteleri de var. 64 sayfa, CC BY 4.0.
Rapor bir politika envanteri: hangi ülke, işyerinde yapay zekâ için hangi önlemi almış? Yasa mı, kılavuz mu, öz-denetim aracı mı; zorunlu mu, önerilen mi. Etkisini ölçmüyor — varlığını derliyor, ve bunu kendisi söylüyor.
Değerli kısmı listenin kendisi değil, listeden çıkan örüntü: YZ'ye özel yeni yasa istisna, mevcut çerçevenin YZ'ye uygulanması kural. Bu incelemede o örüntünün üç sonucunu ve bir şirket için ne anlama geldiğini çıkardım.
algoritmik yönetimİşin dağıtımı, performans takibi,
ücret ve değerlendirmenin yazılım tarafından yürütülmesi. Rapor bunu YZ'nin işyerindeki
en yaygın kullanımı olarak ele alıyor.tamamen otomatik kararİnsan müdahalesi olmadan verilen
karar. Kurallar burada daha katı — ama daha az sisteme uyuyor.dağıtıcıAB YZ Yasası'nın deyimi (deployer):
sistemi geliştiren değil, kullanan taraf. İşveren çoğu zaman burada.sosyal taraflarİşveren örgütleri ve sendikalar. Raporda
danışma, toplu sözleşme ve uzmanlık yatırımı bu taraflar üzerinden ölçülüyor.a.g.e.“Adı geçen eser” — grafik altlarında “aynı
rapor, şu sayfa” demek.Fatura sol tarafta: "mevcut çerçeveyle kapsanıyor" demek "yükümlülük bugün var" demektir. Sağ taraf gecikmiş bir bilet.
Her sinyalin altında iki öneri var: biri kuruma, biri bireye.
Yeni yasa değil, eski yasanın yeni yorumu
Raporun kendi özeti şöyle: politika alanlarının çoğunda YZ konuları, YZ'ye özel politikalar yerine mevcut işgücü piyasası çerçeveleri üzerinden ele alınıyor. Mahremiyet, ayrımcılık yasağı ve İSG'de taranan ülkelerin hepsi önce eldeki çerçeveyi uyguluyor. Risk değerlendirmesi hepsinde öneriliyor ya da zorunlu.
Sonuç şu: "YZ yasası henüz yok" bir muafiyet değil. Şirketi bugün bağlayan şey veri koruma, iş mevzuatı, İSG ve ayrımcılık yasağı; YZ bunların uygulandığı yeni bir yüzey. Madde düzeyinde doğrulama hukukçu işidir.
YZ envanterinizi hukuk envanterinizle eşleştirin: her sistem için hangi mevcut mevzuat başlığına dokunduğunu tek satırda yazın. Eşleşmeyen sistem sahipsiz risktir. Bu çalışma yeni bir yasa çıkmasını beklemez — bugün yapılır ve yasa çıktığında hazır olan tek şey olur.
Bir YZ projesi toplantısında tek soru yönü değiştirir: "Bu, hangi mevcut kuralın kapsamına giriyor?" Cevabı bilen kişi projeyi yavaşlatan değil, altı ay sonra durduracak sorunu bugün gören kişidir.
"Son kararı insan veriyor" artık bir savunma değil
Tamamen otomatik kararlara dair kurallar daha katı ama daha az sisteme uyuyor; AB YZ Yasası ise kararın tamamen mi kısmen mi otomatik olduğuna bakmıyor. İtalya'nın şeffaflık kararnamesindeki bildirme yükümlülüğü kılavuza göre nihai kararı insan verse bile geçerli. Kanada'nın direktifi kapsamı şöyle tanımlıyor: "insan karar vericinin yargısına yardım eden ya da onun yerini alan her teknoloji."
Bir de takvim var: Ontario'da Ocak 2026'dan itibaren iş ilanlarında YZ ile aday taraması yapıldığı açıklanmak zorunda. AB'de yükümlülük daha derin — işveren çalışanları dağıtımdan önce bilgilendirmek ve kayıtları en az altı ay saklamak zorunda.
Kurallar burada en katı — az sistem bu tanıma giriyor.
Şirketlerin çoğu burada: algoritma öneriyor, insan onaylıyor. Kural bu kutuyu da kapsıyor.
"İnsan onayı" adımınızı yazılı hale getirin: onaylayan kişi hangi bilgiyi görüyor, ne kadar süre ayırıyor, son çeyrekte kaç kere reddetti? Reddetme oranı sıfırsa elinizde insan denetimi değil bir imza var — ve denetimde tam otomatik karar sayılırsınız.
İş arıyorsanız ilanı ve süreci bu gözle okuyun: YZ taraması yapıldığı yazıyor mu, itiraz yolu var mı? Yazıyorsa kurum süreci düşünmüş demektir. Kendi ekibinizde ise kararlarınızın kaydını tutun — gerekçesi yazılı karar, denetlenebilir tek karardır.
Danışmak maliyet değil, performans kalemi
OECD'nin finans ve imalat anketinde, YZ'yi devreye alırken çalışana ya da temsilcisine danışan şirketlerin performans artışı bildirme olasılığı 18,5 puan yüksek. Buna karşılık ülkelerin çok azı sosyal tarafların YZ uzmanlığına yatırım yapıyor.
Kural tarafında sınır beklenenden erken başlıyor. Fransa'da İş Kanunu, çalışma koşullarını önemli ölçüde etkileyecek bir teknoloji devreye alınmadan önce danışmayı zorunlu kılıyor — ve 2024'te Nanterre mahkemesi bunun pilot aşamasındaki sistemler için de geçerli olduğuna karar verdi. Almanya ve Fransa'da temsilcilerin dış uzman çağırma hakkı yazılı.
Pilot, danışma muafiyeti değil: çalışan bilgilendirmesini pilotun adımlarından biri yapın. Bir sayfa yeterli — ne deniyor, hangi veri, kim görüyor, ne zaman bitiyor. Getirisi uyum değil performans: danışan şirketler 18,5 puan daha sık iyileşme bildiriyor.
Ekibinizde bir YZ aracı devreye alınıyorsa ilk soran kişi olun: hangi veri toplanıyor, çıktıyı kim görüyor, hata bulunca nereye söyleyeceğim? Bu itiraz değil katkı — ve raporun verisi bu katkının sonucu iyileştirdiğini gösteriyor.
Sayı vermek yanlış olur: Türkiye OECD üyesi ama bu çalışmanın kapsamında değil.
Ama mekanizma taşınır: yükümlülük yeni yasadan değil mevcut çerçeveden gelir — Türkiye'de de aynı çalışır. Madde eşleştirmesi hukukçu işidir [DOĞRULANACAK].
Dolaylı bağ AB üzerinden: AB'li müşteriye tedarikçi olan şirket, müşterisinin YZ yükümlülüğünü sözleşmeyle devralıyor — No. 008'in sonucu da buydu.
Bir kural haritası çıkarın: soldaki sütun bugün sizi bağlayan mevzuat başlıkları, sağdaki sütun kullandığınız YZ sistemleri, ortadaki hücre kimin sahibi olduğu. Bu bir uyum projesi değil, iki sayfalık tablo — ve AB'li müşteri sorduğunda gösterilecek tek şey.
Türkiye kapsamda olmadığı için bu alanda yerel içerik neredeyse yok. Raporun altı alanından birini seçip Türkiye bağlamında yazan kişi, kısa sürede o başlığın referansı olur. Kıtlık, görünürlük fırsatının başka adıdır.
Rapordan not düşülenler — manşet olmayan bulgular 6 kalem · sayfa referanslı
Üç sinyal bu incelemenin sabit biçimi. 64 sayfada manşet olmayan güçlü bulgular kalıyor — sayfa numarasıyla buraya düşüyorum.
OECD, YZ politikası taramasında YZ kullandı. Yöntem üç kalemden oluşuyor: masabaşı araştırma, G7 ve AB'ye gönderilen anket ve "YZ istem mühendisliği kullanan keşifsel çalışma." Hangi bulgunun hangi yöntemden geldiği ayrıştırılmamış. Bu, iki hafta içinde incelediğimiz ikinci uluslararası rapor — No. 006'da WEF'in on teknoloji listesini üç dil modeli süzmüştü. Yöntem beyanı var; sorun gizlemek değil, kimsenin okumaması. s.9, s.16
KOBİ'yi durduran şey beceri değil, güven. Engeller sırayla: işe uygun değil %57,3 · telif, hukuk veya mevzuat kaygısı %54,1 · modele verilen bilginin ne olacağı %52,5 · çalışanlarda beceri eksikliği %49,8. İlk üç sırada teknik değil belirsizlik var. Firma büyüklüğüne göre kullanım da bunu doğruluyor: 250+ çalışanda %40, 50–249'da %20, 10–49'da %12. s.16
"Çalışan onay verdi" AB'de bir savunma değil. Güç dengesizliği nedeniyle işyerinde rıza nadiren geçerli sayılıyor; Almanya (BDSG §26) ve İtalya bunu mevzuatlarında resmileştirdi — işverenin başka bir hukuki dayanağa (yasal yükümlülük, sözleşme gereği, meşru menfaat) tutunması gerekiyor. Aynı bölümde ilgisiz bir sayı da var: YZ ile yönetilen çalışanların %56'sı verisinin fazla toplandığını düşünüyor. s.24, s.26
İşyerinde duygu okuma yasak. AB YZ Yasası, güvenlik ve tıbbi istisnalar dışında işyerinde duygu çıkarımını yasaklıyor. Platform Çalışması Direktifi daha ileri gidiyor: otomatik sistemlerin mesai dışı veri, özel konuşma, duygusal durum ve korunan özellikleri toplamasını yasaklıyor. Fransa'da CNIL aşırı izleme için işverenlere yaptırım uyguladı, biyometrik sistemler ön izne bağlı. s.26
Toplu sözleşmeye YZ maddeleri girmeye başladı. Kanada'da Pattison Media ile Unifor arasındaki sözleşme, bir üyenin sesinin veya benzerliğinin üretken YZ ile yeniden oluşturulmasını yazılı izin olmadan yasaklıyor — iş ilişkisi bittikten sonra da. İtalya'da e-market sektörünün ulusal sözleşmesi algoritmik yönetim için bağlayıcı şeffaflık kuralı koyuyor: zaman dilimi dağıtımı, görev atama, performans değerlendirme ve sözleşme feshi. s.48
Adayı değerlendiren YZ yalnız özel sektörde değil. Fransa'nın kamu istihdam kurumu üç YZ aracı kullanıyor (ChatFT, MatchFT, QualiFT) ve iş arayanı YZ ile etkileşimde olduğunda bilgilendirmeyi taahhüt ediyor. Japonya Hello Work'te pilot yürütüyor, Almanya ilanları makine öğrenmesiyle standartlaştırıyor, Kanada ilanlarda hukuka aykırılık tespiti için YZ kullanıyor. s.22–23, s.40
Bu listede "kaç iş yok olacak" tahmini yok — raporda da yok. Rapor politika derliyor, kayıp öngörmüyor; ikisini karıştırmak bu serinin yapmadığı şey.
İşyerinde YZ'niz denetime hazır mı? 5 soru
Cevaplar "evet/hayır" değil: yazılı mı, ölçülü mü, sahibi kim.
İşe alımda YZ kullanıyorsanız adaya bunu yazılı söylüyor musunuz?
YZ'nin etkilediği bir karara çalışan nereye, ne kadar sürede itiraz eder?
"Son kararı insan veriyor" cümlesi hangi veriyle doğrulanıyor — reddetme oranınız kaç?
Bir pilot başlatmadan önce çalışan temsilcisine danışıyor musunuz?
Kullandığınız araçların kayıtları ne kadar süre saklanıyor?
Bu beş soruyu kendi ekibinizde yanıtlayalım
Adaptasyon Teşhisi: işyerindeki YZ sistemleriniz, karar noktalarınız, danışma ve kayıt düzeniniz. 90 dakika, sonunda yazılı bulgu.
Teşhis için yazınÇıkar ve metodoloji beyanı 5 madde · okumadan alıntılamayın
Bu raporu okurken beş şeyi bilerek okumak gerekiyor
Rakamları kullandım, ama şu beş kalem olmadan kullanılamazlar. Hepsi raporun içinde yazılı — gizlenmiş değil, sadece kimse alıntılamıyor.
Programın fonu bir ülkeden geliyor. Rapor OECD'nin AI-WIPS programının parçası ve program Almanya Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı tarafından destekleniyor, Alman YZ Gözlemevi'nin çalışmasını tamamlıyor. Alman örneklerinin sayıca öne çıkması bu bağlamda okunur. s.6
Kapsam kapalı bir küme. G7 + AB + Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Meksika. OECD'nin diğer üyelerinin çoğu — Türkiye dahil — kapsamda değil, ve rapor kapsamlı olmayı amaçlamadığını açıkça yazıyor. "Ülkeler şunu yapıyor" cümlesi bu dokuz-on yargı bölgesi için doğrudur. s.9, s.16
Yöntemin bir ayağı YZ. Veri, masabaşı araştırma ve anketin yanında "YZ istem mühendisliği kullanan keşifsel çalışma" ile toplandı. Hangi bulgunun hangi yöntemden geldiği ayrıştırılmadığı için tek bir politika iddiası doğrulanmadan aktarılmamalı. s.9, s.16
Bu bir envanter, etki ölçümü değil. Rapor önlemlerin var olup olmadığını derliyor; işe yarayıp yaramadığını ölçmüyor. Kendi kapanışı bunu söylüyor: ülkeler zamanla mevcut önlemleri değerlendirmekten ve rehberliğin gerçekten kullanılıp kullanılmadığını sınamaktan fayda görecek. s.10, s.50
Sayılar bu raporun kendi ölçümü değil. %27 otomasyon riski (2023), %5'ten %14'e benimseme, %27 yönetici açıklanabilirlik kaygısı, 18,5 puanlık danışma farkı — hepsi önceki OECD çalışmalarından aktarma ve 18,5 puanlık fark yalnız finans ve imalat sektörlerini kapsayan bir ankete ait. Tarih ve örneklem birlikte okunmalı. s.16–17, s.44
Kaynak, metodoloji ve sınırlar künye · telif · yorum ayrımı
Kaynak
OECD (2026). Recent policy developments on AI in the labour market, OECD Artificial Intelligence Papers No. 63. Hazırlayan Annikka Lemmens, Angelica Salvi Del Pero gözetiminde; Çalışma, İstihdam ve Sosyal İşler Direktörlüğü. 64 sayfa, CC BY 4.0. PDF üst verisindeki oluşturma tarihi 22 Temmuz 2026. AI-WIPS programının parçası (destek: Almanya Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı). Kapsam: G7 ülkeleri, AB düzeyi ve Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Meksika; altı politika alanı. Rapor kayıt istemeden indirilebiliyor (HTTP 200, form yok). Raporun tamamı okundu; kullanılmayan bölümler yalnız kaynakça (s.51–62) ve notlardır (s.63).
Metodoloji
Her sayı rapordaki sayfa numarasıyla verilmiştir. "Türkiye" taraması makineyle yapıldı: 0 eşleşme. Damga ızgarası Tablo 2'nin (s.47) birebir aktarımıdır; dayanak mevzuat sütunu tabloda yer alıyor. Alan pusulasındaki sıralama raporun bir ölçümü değildir: rapor altı alana puan vermiyor, konumlar raporun kendi değerlendirme cümlelerinden (s.3, s.50) çıkarılmış ve grafiğin üzerinde "sıralama benim okumam" olarak yazılmıştır. Okuma süresi tahmin değil ölçümdür (araclar/okuma_suresi_olc.py).
Yorum
"Öneri" blokları (kuruma ve bireye), başlık, üç sinyalin adlandırılması, Türkiye okuması, kural eşleştirme grafiğinin sağ sütunundaki derlemeler, "not düşülenler" listesinin yorum cümleleri ve çıkar beyanının tamamı bana aittir; raporun iddiası değildir. Özellikle "son kararı insan veriyor artık bir savunma değil" tespiti, reddetme oranı ölçütü ve Türkiye'deki mevzuat başlıklarıyla kurulan koşutluk benim okumamdır — rapor Türkiye'yi ölçmez. Türkiye mevzuatına dair madde düzeyinde hiçbir iddia içermez; bağlayıcı değerlendirme için hukuk müşavirine başvurulmalıdır. Bu sayfa bilgi ve yorum çalışmasıdır; hukuk, insan kaynakları veya uyum tavsiyesi değildir.
Telif
Bu sayfa raporu yayımlamaz veya çoğaltmaz; kaynak atfıyla bağımsız analizdir. Grafikler rapordaki verilerin bu analiz için yeniden çizilmiş hâlidir. Raporun kapağı kırpılmadan, üzerine yazı basılmadan, atıfla gösterilmiştir. Rapor Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) lisansıyla yayımlanmıştır; © OECD 2026. Bu inceleme OECD tarafından hazırlanmamıştır ve OECD'nin ya da üye ülkelerinin görüşlerini yansıtmaz.